ΓΙΑΤΙ, ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΑΓΚΛΗΣ- ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Β΄ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

Γιάννης Μαγκλής, Γιατί;

Θέμα: Η τρέλα και ο παραλογισμός του πολέμου, καθώς και η αλλοτρίωση[1]του ανθρώπου κάτω από τέτοιες συνθήκες.

Στόχος του συγγραφέα: να στείλει ένα αντιπολεμικό μήνυμα και να κηρύξει την ανάγκη για ειρήνη και συναδέλφωση των λαών. 

Ενότητες

1η ενότητα: «Σουρούπωνε … να ξεχάσει»: Το τέλος της μέρας και της μάχης

2η ενότητα: «Ο νέος στρατιώτης … να δει»: Το νερό της πηγής

3η ενότητα: «Ένας άλλος στρατιώτης … έτρεχε»: Ο νεαρός στρατιώτης σκοτώνει το συνάνθρωπό του

4η ενότητα: «Μεσοστρατίς… δεν άκουγε»: Η μετάνοια του νεαρού στρατιώτη

Οι ψυχικές διακυμάνσεις του νεαρού στρατιώτη

1. επαφή με τη φύση: απλός, ήρεμος, χαρούμενος άνθρωπος
2. εμφάνιση εχθρού: και πάλι καχύποπτος, σκληρός & αδίστακτος πολεμιστής
3. πυροβολισμός εχθρού: αμηχανία, καθώς αρχικά δε συνειδητοποιεί τι έχει κάνει
4. βλέμμα & πόνος πληγωμένου: ενοχές & πόνος, ταυτίζεται με τον πληγωμένο εχθρό του, νιώθει πανικό κι έτσι τρέπεται σε φυγή
5. στα μισά της διαδρομής σταματά: προσπαθεί να ηρεμήσει & να συγκεντρωθεί, αλλά δεν μπορεί λόγω της έντονης συναισθηματικής κατάστασης που βρίσκεται
6. κατεβαίνει τρέχοντας την πλαγιά: θέλει να προφτάσει να σώσει τον πληγωμένο και παρακαλεί το θεό να τον σώσει∙ ταραχή, αγωνία, τύψεις, πόνος για το συνάνθρωπό του & οίκτος για τον εαυτό του
7. ο πληγωμένος είναι ακόμα ζεστός: προσωρινή ανακούφιση, εξακολουθεί να τρέμει από αγωνία, νιώθει ανθρώπινα συναισθήματα
8. φροντίζει τον πληγωμένο: ειλικρινής μετάνοια, πόνος, συντριβή, ανάγκη να λυτρωθεί, εξομολόγηση, ευαίσθητη ψυχή, τρυφερότητα
9. ο νεαρός στρατιώτης συνειδητοποιεί ότι ο πόλεμος ήταν αυτός που τον έκανε απάνθρωπο & τον γέμισε μίσος για το συνάνθρωπό του

Η τραγικότητα του νεαρού στρατιώτη

-         είναι και αυτός θύμα του πολέμου

-         ο πόλεμος τον έχει κάνει άγριο & απάνθρωπο

-         αναγκάζεται να σκοτώσει από φόβο μήπως προλάβει και τον σκοτώσει ο άλλος

-         τυφλωμένος από τη μανία του πολέμου Þ βλέπει παντού εχθρούς

-         όταν συνειδητοποιεί την πράξη του, αισθάνεται ενοχή, μετανιώνει, ζητάει συγχώρεση από το θύμα του

-         τονίζει ότι δεν είναι φονιάς, αλλά αναγκάστηκε να γίνει εξαιτίας του πολέμου

 Κοινά σημεία των αντίπαλων στρατιωτών

-         ίδιες επιθυμίες

-         ίδια απλά ανθρώπινα όνειρα

-         ίδιες συναισθηματικές ανάγκες

-         ίδια λαχτάρα για ζωή

-         έχουν αφήσει πίσω τους οικογένεια που περιμένει με αγωνία την επιστροφή τους

• μέσα από αυτά ο συγγραφέας θέλει να τονίσει ότι όλοι οι άνθρωποι, παρά τις διαφορές τους (π.χ. διαφορετική εθνικότητα) στο βάθος είναι ίδιοι
• για το λόγο αυτό δεν προσδιορίζεται ούτε ο τόπος, ούτε ο χρόνος, ούτε τα πρόσωπα της ιστορίας: το περιστατικό αυτό θα μπορούσε να συμβεί σε κάθε πόλεμο, σε κάθε εποχή, σε κάθε λαό (πανανθρώπινη, καθολική & διαχρονική διάσταση)
• κάθε στρατιώτης είναι θύμα του πολέμου, είτε σκοτώσει, είτε σκοτωθεί

Σχήματα λόγου

Προσωποποιήσεις: §16 ≪Ένα σκληρό χέρι έσφιγγε την καρδιά του νέου στρατιώτη≫, §22 ≪Η νύχτα κατέβηκε ολούθες και απλωμένο σκοτάδι τους τύλιξε≫

Μεταφορές: §3 ≪Η φλόγα έσβησε από τα σωθικά του≫, §17 ≪Τα μάτια καίγανε≫

Παρομοιώσεις: §24 ≪σα να’ τανε φίλοι παλιοί, σα να’ τανε αδέρφια≫.

Ασύνδετο σχήμα: §3 ≪Ο νέος στρατιώτης ακούμπησε…πεντακάθαρο νερό≫, § 6 ≪Ένας άλλος στρατιώτης, οχτρός…να ευχαριστήσει το Θεό≫

Επαναλήψεις: §18 ≪λυπήσου τον, λυπήσου με≫, §21 ≪Αδερφέ μου, του’λεγε… αδερφέ μου…≫, §22 ≪δεν είμαι φονιάς…δεν είμαι φονιάς≫,

≪ξέχασα πως είμαι άνθρωπος, ξέχασα πως είσαι άνθρωπος≫

Εικόνες: §12-13 ≪Ο ξένος ήτανε πεσμένος … ο ανθρώπινος πόνος και το ξάφνιασμα≫,  §20-21 ≪Άπλωσε τα χέρια …και το απαλοχάιδευε≫

Αντιθέσεις: §1 & 2 ≪Λίγη ώρα πριν έπεφτε ακόμη αραιό λιανοντούφεκο≫ - ≪Όμως τώρα ήταν πλέρια ησυχία≫, §8 ≪διψασμένος από την ολοήμερη κάψα≫ - ≪να του δροσίσει τα πυρωμένα σωθικά≫, §24 ≪φονιά και θύμα≫, γαλήνη φύσης ≠ πολεμικό μίσος ανθρώπου 

Γλώσσα

-         απλή

-         άμεση

-         λιτή (= απλή)

Αφηγηματικά στοιχεία

-         αφήγηση: γραμμική (τα γεγονότα παρουσιάζονται σε χρονολογική σειρά)

-         αφηγητής: παντογνώστης (αφηγείται σε τρίτο πρόσωπο)

-         εστίαση: μηδενική 

Χαρακτηριστικά του διηγήματος στο «Γιατί;»

1. η ιστορία περιστρέφεται γύρω από ένα κύριο γεγονός, σημαντικό για τη ζωή του κεντρικού ήρωα (πρωταγωνιστή)

            Ο νεαρός στρατιώτης σκοτώνει τον εχθρό και στη συνέχεια μετανιώνει για την πράξη του. Το γεγονός αυτό τον κάνει να συνειδητοποιήσει τον παραλογισμό του πολέμου και σημαδεύει τη ζωή του.

 2. περιγράφεται ο χαρακτήρας (ηθογράφηση) και η ψυχολογία (ψυχογραφία) του κεντρικού ήρωα

Ηθογράφηση νεαρού στρατιώτη

-         συμβολίζει κάθε άνθρωπο που αποκτηνώνει ο πόλεμος

-         απλός άνθρωπος

-         ευαίσθητος

-         γεμάτος όνειρα για το μέλλον

-         ευσεβής / πιστός στο Θεό

-         θύμα του πολέμου

Ψυχογραφία νεαρού στρατιώτη

-         νοσταλγία για πατρίδα και αγαπημένα πρόσωπα

-         μίσος για τον πόλεμο

-         τύψεις

-         ενοχές

(για περισσότερα στοιχεία βλ. «Οι ψυχικές διακυμάνσεις του νεαρού στρατιώτη»)

3. υπάρχουν και κάποια δευτερεύοντα πρόσωπα & επεισόδια, που έχουν ως στόχο να τονίσουν το βασικό γεγονός ή να συμπληρώσουν την ψυχογραφία του πρωταγωνιστή   

           Ο εχθρός, μέσα από το φόνο του οποίου αναδεικνύονται περισσότερα στοιχεία για την ψυχογραφία του νεαρού στρατιώτη. 

4. έχει ενότητα υπόθεσης: όλα τα γεγονότα & οι λεπτομέρειες έχουν άμεση σχέση με το κύριο γεγονός∙ ξετυλίγονται σταδιακά, ώστε το ενδιαφέρον του αναγνώστη να παραμείνει αμείωτο μέχρι το τέλος

Όλη η ιστορία κινείται γύρω από τη δολοφονία του εχθρού. 

5. έχει ενότητα τόπου & χρόνου: τα γεγονότα αποτελούν ένα ενιαίο σύνολο

Όλη η ιστορία εκτυλίσσεται γύρω από την πηγή. Ξεκινάει το σούρουπο και τελειώνει λίγες ώρες μετά, όταν έχει πια νυχτώσει. 

6.      πλοκή → δέση → κορύφωση → λύση

πλοκή / δέση: οι πρώτες σκηνές στην πηγή

κορύφωση: ο πυροβολισμός

λύση: ο νεαρός στρατιώτης μετανιώνει για την πράξη του και η νύχτα τον βρίσκει αγκαλιασμένο με τον εχθρό του.

7. συνδυάζει την αφήγηση, την περιγραφή, το διάλογο & το μονόλογο

αφήγηση: στα σημεία που ο αφηγητής διηγείται τα γεγονότα

περιγραφή: το φυσικό τοπίο κοντά στην πηγή, ο νεαρός στρατιώτης, ο πληγωμένος εχθρός που σπαρταράει

μονόλογος: τα λόγια και οι σκέψεις των δύο στρατιωτών 

8. έχει κάποιο σκοπό, τον οποίο ο συγγραφέας δεν εκφράζει καθαρά, αλλά αφήνει τον αναγνώστη να το κατανοήσει (περνάει έμμεσα ένα μήνυμα) 

Ο πόλεμος είναι καταστροφικός, αποκτηνώνει τους ανθρώπους, έχει μόνο θύματα, είναι ένα τραγικό γεγονός με αρνητικές μόνο συνέπειες (αντιπολεμικό μήνυμα).